مهارت حل مسئله

مسائل و مشکلات بسیاری در زندگی وجود دارند که نیازمند تلاش برای کنار آمدن با آن وحل آنهاست . زندگی بدون مشکل و استرس وجود ندارد و در واقع آنچه در شکل سختی با مشکلات زندگی تجربه می شود ، چهره واقعی و منطقی زندگی است . وجود مشکل در زندگی طبیعی است . هنر زندگی در توانایی و مهارت در حل مشکلات و کنار امدن با آنها است .

درواقع خوشبختی انسان در آن نسیت که با هیچ مشکل و مسئله ای روبرو نشود بلکه در آن است که به هنگام روبرویی با آنها توانایی حل آنها را داشته باشد . بعضی از افراد در برابر کوچکترین مسئله و مشکل دچار ناراحتی و پریشانی میگردند و قادر به برطرف کردن آن نیستند . اینگونه افراد مستعد انواع اسیب های اجتماعی و روانی هستند ، افراد دیگری نیز هستند که با بحران های بسیار سختی روبرو می شوند و نوانایی آن را دارند که با موفقیت آنها را پشت سر بگذارند . یکی از دلایلی که اینگونه افراد را توانمند میسازد و امکان موفقیت را در بحران ها فراهم می سازد این است که از روشهای صحیحی جهت حل مسائل استفاده می کنند ، در حالی که افرادی که به هنگام رویارویی با مشکلات دچار پریشانی می شوند فاقد این توانمندی می باشند .

این گونه افراد در صورت وجود مشکل خود را ضعیف یا خود را بی کفایت می دانند ، خود را سرزنش و ملامت می کنند ، بدون تفکر و تحمل و عجولانه عمل می کنند و یا از مشکل فرار می کنند و قدرت تفکر در مورد راه حل های مناسب تر و سازگارانه تر را ندارند از آنجایی که همه افراد در زندگی خود با مسائل و مشکلاتی روبرو میشوند ضروری است که نحوه حل صحیح مشکلات را بیاموزند تا بتوانند به طرز موثری با این مشکلات برخورد نموده و از بروز مشکلات و مسائل پیچیده تر بعدی پیشگیری نمایند .

درواقع آموزش مهارت حل مسئله یکی از نیازهای اساسی هر فرد است مخصوصا برای جوانان و دانشجویان که با مشکلات ومسائل مختلفی روبرو هستند و چنانچه توانایی حل آن را نداشته باشند ممکن است به راه حل های نا سازگارانه ، نا پخته و حتی مضر رو آورده و مشکل را پیچیده تر از آنچه هست نمایند . ( مانند استفاده از سیگار ، مواد مخدر ، ترک تحصیل و … )

با توجه به مطالب فوق و به منظور ارتقاع سطح بهداشت روان و پیشگیری از آسیب های روانی ، اجتماعی ، آموزش مهارت حل مسئله جهت توانمند ساختن آنان برای حل مسائل و مشکلات خود ضروری به نظر می رسد .

مهارت حل مسئله یکی از کارآمد ترین شیوه مقابله مسئله مدار است و به معنی فرایند تفکر منطقی منظمی است که به فرد کمک می کند تا هنگام رویارویی با مشکلات راه حل های متعددی را جست جو کند و سپس بهترین راه حل را اتخاب نماید این مهارت در برنامه ریزی های مختلف ارتقاع بهداشت روان و پیشگیری از جمله افزایش سازگاری ، رویارویی کار آمد با بحران ، بهبود روابط اجتماعی ، پیشگیری از خودکشی ، اعتیاد و … استفاده می شود .

مراحل آموزش مهارت حل مسئله

1 – جهتگیری صحیح نسبت به مسئله :

بسیاری از افراد دیدگاه منفی نسبت به مشکل دارند . چنین دیدگاهی حاوی افکار غیر منطقی ، انعتاف ناپذیر و غیر واقعی نسبت به مشکل است که مانع هر گونه اقدام مفید جهت حل مسئله میشود . این افراد هنگام رویارویی با مشکل خود را ضعیف ، نالایق ، ناتوان و بی لیاقت می شمارند ، سعی در اجتناب و فرار از مشکل را دارند و در این رابطه ممکن اسن سراغ مواد مخدر ، الکل و … بروند . خود را سرزنش می کند که هر چه بلا است سر من میاید ، من بدشانس هستم و یا بدون تفکر و تامل و بدون ارزیابی پی آمد ، شروع به اقدام میکنند . در این مرحله به فرد آموزش داده می شود که به اصلاح باور های غلط پرداخته و توانایی شناخت سالم از مشکلات داشته باشد و آنها را به عنوان یک پدیده طبیعی و قابل کنار آمدن بپذیرد و همچنین به فرد آموزش داده می شود که از روش تفکر و توقف استفاده نماید . یعنی به جای اقدام عجولانه و بدون تامل فرد توقف نموده و فکر کند که چه اقداماتی باید صورت دهد تا مشکل بر طرف شود .

2 – تعریف دقیق مشکل :

در این مرحله به طبقه بندی و تعریف دقیق مشکل می پردازیم . ابتدا فهرستی از مشکلات تهیه شده و سپس مشکلی که در اولویت است انتخاب شده و مشخص می گردد که این مشکل از کی و کجا شروع شده ، دلیل آن چه بوده و … در این مرحله مشکل به صورت دقیق تعریف می شود . برای تعاریف کلی چون مشکلات خانوادگی با مشکلات تحصیلی نمی توان راه حل های موثری پیدا کرد ، بلکه مشکل باید هر چه واضح تر و اختصاصی تر بیان شود مثلا بیش از حد والدین ، یا اختلاف نظر با استاد .

پس از تعریف روشن و دقیق مشکل ، هدف یا اهداف فرد نیز مشخص می شود . هدف یا اهداف نیز باید طوری انتخاب شوند که قابل دسترس باشند مثلا در مثال اختلاف نظر با استاد ، هدف از حل مشکل می تواند ایجاد رابطه بهتر  با استاد باشد و نه اخراج استاد از دانشگاه .

3 – به دست آوردن راه حل های متفاوت :

پس از مشخص شدن دقیق مشکل ، فرد باید فهرستی طولانی از راه حل های مربوط به هدف تهیه کند .

راه حل ها می بایست تا آنجا که ممکن است متعدد و زیاد باشند . موضوع بسیار مهم در این مرحله کمیت راه حل هاست و نه کیفیت آنها ، به همین دلیل فرد میبایست از تکنیک بارش فکری استفاده نماید . یعنی فرد ذهن خود را باز بگذارد تا ذهن بدونسانسور هر راه حلی که بنظرش می آید چه خوب ، جه بد ، چه سازگارانه ، چه ناسازگارانه آزادانه ببان کند . این راه حل ها بر روی کاغذ نوشته می شوند .

استفاده از روش بارش فکری به این علت است که :

1 – هنگامی که فرد ذهنش را آزاد می گذارد ممکن است به راه حل هایی برسد که در حالت معمول ممکن است اصلا به آنها نرسد .

2 – فرد در میابد که برای حل مشکلات راه حل های بسیار متعددی وجود دارد ، چرا که بعضی افراد فکر می کنند فقط یک راه برای حل مشکل وجود دارد و اگر آن راه بسته شود آنان شکست خورده اند ، مثلا دختری فکر می کند تنها راه خوشبختی موفق شدن در رشته پزشکی است و اگر در آن رشته قبول نشود فرد شکست خورده ای است و چه بسا که افسرده شده و حتی به فکر خودکشی بیفتد .

 

نکته بسیار مهم در این مرحله فهرست کردن راه حل های متعدد بدون ارزیابی آنهاست ، قضاوت و ارزشیابی راه حل های مربوط به مرحله دیگر است و همانطور که ذکر شد در این مرحله تاکید بر کمیت است نه کیفیت

4 – ارزیابی و انتخاب راه حل هل :

در این مرحله هر یک از راه حل های بدست آمده در مرحله سوم مورد ارزیابی قرار می گیرد . فرد سودمند بودن یانبودن راه حل ها را برای رسیدن به هدف تعیین شده را ارزیابی نموده و پیامد های آن را با خود و دیگران مورد قضاوت قرار می دهد . در این مرحله می توان از تکنیک در ستونی برای هر یک از راه حل ها استفاده نمود . در یک ستون محاسن یک راه حل و در ستون دیگر معایب ۀن نوشته می شود . سپس بر اساس مقایسه این دو ستون را در مورد حذف یا انتخاب راه حل تصمیم گیری می شود .

سوالهایی نظیر :

آیا این راه حل مرا به هدفم می رساند ؟ آیا برای خودم دردسر ایجاد نمی کند ؟ آیا برای دیگران درد سر ایجاد نمی کند ؟ پی آمد های آن چگونه خواهد بود ؟ آیا مناسب با ارز های خودم و جامعه خواهد بود ؟ برای انتخاب راه حل های مناسب مفید خواهد بود ؟

پس از ارزیابی کلیه راه حل ها ، راه حل های مفید و سودمند انتخاب شده و اولویت بندی می شود .

5 – اجرای راه حل و باز بینی :

در این مرحله به اجرای راه حلی که اولویت دارد و مفید و مناسب است پرداخته می شود و سپس بعد از اجرای راه حل به پیامد های آن راه حل توجه می شود . چنانچه پی آمد رضایت بخش بود ، مشکل حل شده و فرایند حل مسئله پایان می یابد . چنانچه راه حل موثر نبود ، فرد باید از راه حل های دیکری که در اختیار دارد استفاده نماید . فرایند حل مسئله زمانی پایان می یابد که دیگر موقعیت برای فرد مشکل آفرین نباشد و فرد به هدف خود که قبلا تعیین نموده بود رسیده باشد .

 منبع: http://www.mahvasetare.blogfa.com/